Kanunlara uymamaya tahrik suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 217. maddesinde düzenlenen ve kamu düzenini korumayı amaçlayan bir suç tipidir. Bu düzenleme, bireylerin devletin koyduğu yasalara karşı itaatsizliğe çağrılmasını ve bunun sonucunda toplum düzeninin sarsılmasını engellemeyi hedefler. Kanun koyucu, kamu barışını zedeleyecek boyutta yapılan çağrıları cezalandırarak, toplumsal huzuru muhafaza etmeyi amaçlamıştır.
Madde hükmüne göre: “Halkı kanunlara uymamaya alenen tahrik eden kişi, tahrikin kamu barışını bozmaya elverişli olması halinde altı aydan iki yıla kadar hapis cezası veya adlî para cezası ile cezalandırılır.” Bu hüküm, suçun oluşabilmesi için yalnızca tahrikin varlığını değil, aynı zamanda kamu barışını bozma ihtimalini de aramaktadır.
Kanunlara Uymamaya Tahrik Suçunun Unsurları
Bu suçun varlığı için birtakım unsurların gerçekleşmesi gerekir:
- Failin halkı tahrik etmesi: Failin, belirsiz sayıda kişiyi kanunlara karşı gelmeye yönlendirmesi gerekir. Buradaki “halk” ifadesi, sınırlı bir grubu değil, daha geniş bir kitleyi kapsar.
- Tahrikin aleni olması: Suçun oluşabilmesi için yapılan çağrı gizli değil, herkesin duyabileceği şekilde olmalıdır.
- Kamu barışını bozma ihtimali: Tahrikin kamu düzenini tehdit eder nitelikte olması aranır. Bu sebeple suç, somut tehlike suçu olarak kabul edilir.
- Tahrik edilen fiilin gerçekleşip gerçekleşmemesi önemsizdir: Yani kişiler gerçekten kanuna aykırı davranış sergilemese bile, onları buna teşvik etmek suçun oluşması için yeterlidir.
Tahrik; kışkırtma, yönlendirme, harekete geçirme ya da bireyleri kanunlara aykırı davranışa teşvik etme anlamına gelir. Burada önemli olan, failin toplumu etkileme iradesidir.
Suçun Basın ve Yayın Yoluyla İşlenmesi
Eğer bu suç basın, yayın veya sosyal medya gibi kitle iletişim araçları vasıtasıyla işlenirse, fail hakkında verilecek ceza yarı oranına kadar artırılır. Çünkü bu durumda suçun etkisi daha geniş bir kitleye ulaşmakta ve kamu düzeni üzerindeki tehlike büyümektedir.
Bununla birlikte, yalnızca haber verme amacıyla yapılan yayınlar veya eleştiri sınırları içerisinde kalan açıklamalar suç olarak kabul edilmez. Bu noktada ifade özgürlüğü ile kamu düzenini bozacak nitelikteki söylemler arasında hassas bir ayrım yapılır.
Adli Para Cezası, Erteleme ve HAGB
Kanunlara uymamaya tahrik suçu nedeniyle verilen cezalar bazı özel kurumlarla hafifletilebilir:
- Adli para cezası: Mahkeme, verilen hapis cezasını uygun görmesi halinde adli para cezasına çevirebilir. Özellikle 1 yıl veya altında hapis cezalarında bu durum sıkça uygulanır.
- Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB): Sanığa verilen ceza 2 yıl veya daha az ise, mahkeme HAGB kararı verebilir. Bu durumda sanık belirli bir denetim süresine tabi tutulur.
- Erteleme: Mahkeme, 2 yıl veya daha az süreli hapis cezalarını erteleyebilir. Böylece ceza infaz edilmez, ancak sanık denetim süresi içerisinde yeni bir suç işlerse ertelenen ceza infaz edilir.
Suçun Şikâyet Süresi ve Zamanaşımı
Bu suç, şikâyete tabi suçlar arasında değildir. Savcılık tarafından doğrudan soruşturma başlatılır. Mağdurun şikâyetten vazgeçmesi ceza davasının düşmesine sebep olmaz.
Kanunlara uymamaya tahrik suçu için öngörülen dava zamanaşımı süresi 8 yıldır. Bu süre içinde soruşturma ve kovuşturma yapılabilir. Sürenin dolması halinde ise dava düşer.
Uzlaşma
Bu suç tipi uzlaşma kapsamında değildir. Dolayısıyla tarafların uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmaya varması mümkün değildir.
Görevli Mahkeme
Kanunlara uymamaya tahrik suçundan dolayı açılan davalar, Asliye Ceza Mahkemesi tarafından görülür.
Yargıtay Kararları
Yargıtay içtihatlarında suçun kapsamı şu şekilde açıklanmıştır:
- Bir sanığın, halkı kamu görevlilerine karşı itaatsizliğe çağırması, TCK 217 kapsamında suç olarak değerlendirilmiştir (Yargıtay 16. CD, 2017/361).
- Failin topluluğu güvenlik güçlerine karşı kışkırtması, hem “görevi yaptırmamak için direnme” suçunu hem de “kanunlara uymamaya tahrik” suçunu oluşturmuştur (Yargıtay 18. CD, 2019/6637).
- Edebi eserlerde kullanılan karakterler üzerinden yapılan anlatımlar, genel bir tahrik amacı taşımadığı sürece suç olarak görülmemiştir (Yargıtay 8. CD, 2006/3280).
- Toplantılarda yapılan bazı siyasi açıklamalar, kamu barışını bozma ihtimali bulunmadığı için suç sayılmamıştır (Yargıtay 8. CD, 2022/3965 E., 2024/8779 K.).
İfade Özgürlüğü ile İlişkisi
Kanunlara uymamaya tahrik suçu, ifade özgürlüğü ile sıkça kesişen bir suç tipidir. Anayasal güvence altındaki düşünceyi açıklama hakkı, kamu düzenini tehdit eden çağrılar söz konusu olduğunda sınırlanabilir.
Burada önemli olan, açıklamanın eleştiri ve fikir beyanı sınırında mı kaldığı yoksa toplumu kanuna aykırı davranışlara çağırıp çağırmadığıdır. Bu ayrım, Yargıtay kararlarında da özenle gözetilmektedir.
Sonuç
Kanunlara uymamaya tahrik suçu, kamu barışını ve toplum düzenini tehdit eden bir eylem türüdür. Failin davranışlarının halkı kanunlara karşı gelmeye yönlendirmesi ve bu davranışın kamu barışını bozma ihtimalinin bulunması halinde suç oluşur. Ancak, yalnızca eleştiri veya haber verme amacı taşıyan açıklamalar suç kapsamında değerlendirilmez.
Yargıtay kararları da bu suçun sınırlarını somut olaylara göre şekillendirmekte, bazı durumlarda siyasi söylemleri ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirmekte, bazı durumlarda ise kamu düzenini bozacak nitelikteki çağrıları cezai yaptırıma bağlamaktadır.
Bu nedenle, TCK m.217’nin uygulanmasında her olay ayrı ayrı değerlendirilmeli, kamu barışının korunması ile ifade özgürlüğünün sınırlandırılmaması arasında dengeli bir yaklaşım benimsenmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Kanunlara uymamaya tahrik suçu hangi kanunda düzenlenmiştir?
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 217. maddesinde düzenlenmiştir.
Bu suçun cezası nedir?
Altı aydan iki yıla kadar hapis cezası veya adlî para cezasıdır.
Suçun oluşması için tahrik edilen kişilerin gerçekten kanuna aykırı davranması gerekir mi?
Hayır. Önemli olan failin halkı kanuna aykırı davranmaya teşvik etmesidir.
Bu suç basın yoluyla işlendiğinde ceza artırılır mı?
Evet. Basın ve yayın yoluyla işlendiğinde ceza yarı oranına kadar artırılır.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) uygulanabilir mi?
Evet. İki yıl veya altındaki hapis cezaları için HAGB kararı verilebilir.
Bu suç şikâyete tabi midir?
Hayır. Savcılık tarafından resen soruşturulur.
Dava zamanaşımı süresi ne kadardır?
Kanunlara uymamaya tahrik suçu için dava zamanaşımı süresi 8 yıldır.
Uzlaşma mümkün müdür?
Hayır. Bu suç uzlaşma kapsamında değildir.
Hangi mahkeme görevlidir?
Asliye Ceza Mahkemesi bu suçla ilgili yargılamaları yapar.
İfade özgürlüğü kapsamında yapılan açıklamalar bu suç kapsamında değerlendirilir mi?
Hayır. Eleştiri ve haber verme sınırlarında kalan açıklamalar suç oluşturmaz.
Bir Yorum Yap