Siyasi hakların kullanılmasının engellenmesi suçu, Türk Ceza Kanunu’nun 114. maddesinde düzenlenmiş olup, bireylerin demokratik düzende sahip oldukları siyasi özgürlüklerin güvence altına alınması amacını taşır. Bu düzenleme ile kişilerin iradeleri dışında siyasi tercihlere zorlanmaları ya da siyasi faaliyetlerden alıkonulmaları suç sayılmıştır. Aynı zamanda, siyasi partilerin faaliyetlerinin cebir, tehdit veya hukuka aykırı davranışlarla engellenmesi de cezai yaptırımla karşılanır.
Toplumun demokratik işleyişinde siyasi haklar kritik bir öneme sahiptir. Bu hakların korunması, yalnızca bireylerin özgürlüğü açısından değil, aynı zamanda hukuk devleti ilkesinin işlerliği bakımından da hayati bir değere sahiptir. Kanun koyucu bu nedenle, bireylerin siyasi haklarını kullanırken baskı altında kalmamalarını sağlamayı hedeflemiştir.
Suçun Kapsamı ve Tanımı
TCK m.114 kapsamında suçun oluşabilmesi için bazı fiillerin gerçekleşmesi gerekir. Bunlar:
- Bir kişinin siyasi partiye katılmasının veya üyelikten ayrılmasının zorla engellenmesi,
- Bireyin siyasi faaliyete katılma ya da katılmama hakkının ihlal edilmesi,
- Seçimle kazanılan bir kamu görevine aday olma ya da o görevden çekilme hakkının engellenmesi,
- Bir siyasi partinin faaliyetlerinin, cebir, tehdit veya hukuka aykırı başka yollarla önlenmesi.
Bu davranışların tamamında ortak nokta, bireyin siyasi özgürlüklerinin baskı altında tutulması ve siyasi iradenin serbestçe ortaya konulmasının engellenmesidir.
Cezai Yaptırımlar
Kanun, bu suçun işlenmesi halinde uygulanacak cezaları iki kategoriye ayırmıştır:
- Bireye yönelik ihlallerde:
Bir kişiye siyasi tercihlerinde yön vermek amacıyla cebir veya tehdit kullanılması halinde, fail hakkında 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür. - Siyasi partilere yönelik ihlallerde:
Bir siyasi partinin faaliyetlerinin engellenmesi durumunda ise ceza daha ağırdır. Bu durumda fail hakkında 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası uygulanır.
Bu ayrımın temel sebebi, bireysel siyasi hakların yanı sıra siyasi partilerin faaliyetlerinin de toplumsal düzende doğrudan etkili olmasıdır.
Nitelikli Haller (TCK 119)
Kanun, bazı durumları daha ağır yaptırıma bağlamıştır. Eğer suç şu şekillerde işlenirse, ceza bir kat artırılır:
- Silah kullanılarak işlenirse,
- Failin kimliğini gizleyerek (örneğin imzasız mektup, özel işaret vb.) işlenirse,
- Birden fazla kişi tarafından birlikte gerçekleştirilirse,
- Suç örgütlerinin sağladığı korkutucu güçten yararlanılarak işlenirse,
- Kamu görevinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılarak işlenirse.
Ayrıca, bu suç işlenirken kasten yaralama da meydana gelirse, fail ayrıca kasten yaralama suçundan da sorumlu tutulur.
Suçun Unsurları
Korunan Hukuki Değer
Bu suçla korunan temel değer, bireyin kendi iradesiyle siyasi tercihte bulunma özgürlüğüdür. İlk fıkra bireysel hakları korurken, ikinci fıkra siyasi partilerin örgütsel faaliyet özgürlüğünü güvence altına alır.
Maddi Unsur
- İlk fıkrada, bireyin siyasi haklarını kullanma konusunda cebir veya tehditle zorlanması yeterlidir. Önemli olan zorlamaya yönelik eylemin varlığıdır, sonucun gerçekleşmesi şart değildir.
- İkinci fıkrada ise suçun tamamlanabilmesi için siyasi partinin faaliyetinin gerçekten engellenmiş olması gerekir.
Manevi Unsur
- İlk fıkrada failin özel bir amaca sahip olması gerekir: kişiyi belli bir siyasi tercihe yönlendirmek.
- İkinci fıkrada ise özel bir amaç aranmaz, fiilin bilinçli olarak işlenmesi yeterlidir.
Fail
Bu suçu herkes işleyebilir. Ancak kamu görevlilerinin görevlerinden kaynaklanan yetkilerini kötüye kullanarak işlemesi halinde ceza ağırlaştırılır.
Mağdur
- Bireysel haklara yönelik fiillerde mağdur, siyasi hakları kullanma yeterliliğine sahip olan gerçek kişilerdir.
- Siyasi partilere yönelik fiillerde mağdur, doğrudan siyasi partilerdir.
Seçim Hukuku ile İlişkisi
Bu suç ile seçim hakkının ihlali birbirine karıştırılmamalıdır. Seçim hakkının cebir veya tehditle engellenmesi, 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun kapsamında ayrıca düzenlenmiştir. Dolayısıyla seçim döneminde işlenen eylemler somut olayın niteliğine göre bu kanun çerçevesinde de değerlendirilebilir.
Ceza Adalet Sisteminde Uygulama
Adli Para Cezasına Çevirme
TCK m.114/1 kapsamında alt sınırdan hükmedilen cezalar, mahkemenin takdirine bağlı olarak adli para cezasına çevrilebilir.
Erteleme
Sanığa verilen hapis cezası, koşullar oluştuğunda ertelenebilir. Bu durumda ceza infaz edilmez, belirlenen şartlar yerine getirilirse ceza düşer.
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB)
Sanık hakkında hükmolunan ceza koşullar uygun olduğunda açıklanmayabilir. Denetim süresi sonunda ihlal olmazsa ceza hiç doğmamış sayılır.
Zamanaşımı, Şikayet ve Uzlaşma
- Bu suç şikayete tabi değildir. Savcılık resen soruşturma yapar.
- Uzlaşma kapsamında değildir.
- Dava zamanaşımı süresi 8 yıldır. Bu süre dolduğunda dava açılamaz veya açılmış dava düşer.
Görevli Mahkeme
Siyasi hakların kullanılmasının engellenmesi suçu davalarına Asliye Ceza Mahkemesi bakar.
Yargıtay Uygulamaları
Yargıtay kararlarında, siyasi partilerin propaganda çalışmalarına yönelik engellemelerin doğrudan bu suç kapsamında değerlendirileceği belirtilmiştir. Ayrıca, suçun birden fazla kişiyle işlenmesi halinde nitelikli halin uygulanması gerektiği de içtihatlarla pekiştirilmiştir.
Sonuç
Siyasi hakların kullanılmasının engellenmesi suçu (TCK 114), demokratik düzenin korunması ve bireylerin siyasi iradelerinin özgürce ortaya konulabilmesi için büyük önem taşır. Kanun, bu tür fiilleri ciddi yaptırımlarla karşılamış ve toplumun siyasi özgürlüklerini güvence altına almıştır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Siyasi hakların kullanılmasının engellenmesi suçu hangi fiillerle oluşur?
Bir kişinin siyasi partiye üye olmasının engellenmesi, siyasi faaliyete katılmasının zorlanması, seçimle gelinen göreve aday olmasının önlenmesi veya siyasi partilerin faaliyetlerinin cebir, tehdit ya da hukuka aykırı yollarla engellenmesi durumunda bu suç oluşur.
Bu suçun cezası nedir?
Bireye yönelik işlenmesi halinde 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası, siyasi partilerin faaliyetlerinin engellenmesi halinde ise 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası uygulanır.
Nitelikli halleri nelerdir?
Silahla, kimliği gizleyerek, birden fazla kişiyle, suç örgütlerinden yararlanarak veya kamu görevinin sağladığı nüfuzla işlenmesi durumunda ceza bir kat artırılır.
Şikayet süresi var mı?
Hayır. Bu suç şikayete tabi değildir, savcılık resen soruşturur.
Uzlaşma mümkün müdür?
Hayır. Bu suç uzlaşma kapsamında değildir.
Zamanaşımı süresi ne kadardır?
Dava zamanaşımı süresi 8 yıldır.
Fail kim olabilir?
Herkes bu suçu işleyebilir. Ancak kamu görevlisi sıfatıyla nüfuz kullanılarak işlenirse ceza artırılır.
Mağdur kimdir?
Bireysel haklara yönelik ihlallerde mağdur, siyasi haklara sahip bireylerdir. Parti faaliyetlerinin engellenmesi halinde ise mağdur siyasi partilerdir.
Verilen ceza adli para cezasına çevrilebilir mi?
Alt sınırdan verilen hapis cezaları, mahkemenin takdirine bağlı olarak adli para cezasına çevrilebilir.
Bu suç hangi mahkemede görülür?
Görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesi’dir.
Yargıtay bu suçla ilgili nasıl karar vermektedir?
Yargıtay, siyasi partilerin faaliyetlerine yönelik tehdit ve engellemeleri doğrudan bu suç kapsamında değerlendirmekte, ayrıca birden fazla kişiyle işlenmesi halinde nitelikli hali uygulamaktadır.
Bir Yorum Yap