Türk Ceza Kanunu’nda çevrenin korunmasına yönelik özel suç tipleri düzenlenmiştir. Kanun koyucu, çevreyi yalnızca idari yaptırımlarla değil, aynı zamanda cezai yaptırımlarla da koruma altına almıştır. Bu kapsamda TCK’da dört temel çevre suçu yer almaktadır:
- Çevrenin kasten kirletilmesi (TCK m.181)
- Çevrenin taksirle kirletilmesi (TCK m.182)
- Gürültüye neden olma (TCK m.183)
- İmar kirliliğine neden olma (TCK m.184)
Aşağıda her bir suç tipi ayrıntılı şekilde ele alınmıştır.
TCK m. 181 – Çevrenin Kasten Kirletilmesi Suçu
TCK m.181’e göre çevreyi bilerek ve isteyerek kirleten kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Burada kirletme fiili, ilgili mevzuatla belirlenmiş teknik kurallara aykırı şekilde ve çevreye zarar verecek biçimde atık veya artıkların toprağa, suya veya havaya bırakılması şeklinde ortaya çıkar.
- Atık: İnsan faaliyetleri sonucunda ortaya çıkan ve çevreye bırakılan her türlü madde.
- Artık: Bir ürünün tüketiminden veya kullanımından sonra geriye kalan kısımlar.
- Alıcı ortam: Hava, su ve toprak gibi doğal alanlar ile bunlara bağlı ekosistemler.
Bu suç tehlike suçu niteliğindedir. Yani çevreye fiilen zarar verilmiş olması şart değildir, kirletmeye elverişli davranışın varlığı yeterlidir.
Atıkların İthal Edilmesi – TCK m.181/2
Atık veya artıkları izinsiz olarak ülkeye sokmak, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Bu durum “atık turizmi suçu” olarak da adlandırılır.
Bu suçun oluşması için zararın doğması şart değildir; izin almadan yapılan ithalat tek başına suçtur. İlgili düzenlemeler, Çevre Kanunu ve Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği gibi mevzuatta ayrıntılı biçimde yer almaktadır.
Ağırlaştırıcı Sebepler – TCK m.181/3-4
- Atıkların çevrede kalıcı ve olumsuz etkiler bırakması hâlinde ceza iki kat artırılır.
- Atıkların insanlarda veya hayvanlarda tedavisi güç hastalıklara yol açabilecek nitelikte olması, beş yıldan az olmamak üzere hapis cezası ve ayrıca adli para cezası ile cezalandırılır.
Tüzel Kişiler Hakkında Güvenlik Tedbirleri – TCK m.181/5
Suçun tüzel kişilerce işlenmesi hâlinde, faaliyetin durdurulması gibi güvenlik tedbirleri uygulanabilir. Ancak bu yalnızca ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkra kapsamındaki fiiller için geçerlidir.
TCK m. 182 – Çevrenin Taksirle Kirletilmesi Suçu
Çevrenin taksirle kirletilmesi, failin kastı olmaksızın dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranışla çevreyi kirletmesi hâlinde söz konusu olur.
- Basit hâli: Atık veya artıkları ihmal sonucu çevreye bırakmak – adli para cezası.
- Ağır hâli: Bu atıkların toprakta, suda veya havada kalıcı etki bırakması – iki aydan bir yıla kadar hapis.
- Nitelikli hâli: İnsan veya hayvanlarda tedavisi zor hastalıklara, üreme yeteneğinin körelmesine veya doğal özelliklerin bozulmasına yol açabilecek nitelikte atıkların bırakılması – bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası.
Burada “teknik usullere aykırılık” şartı aranmaz, çünkü taksirde dikkat ve özen yükümlülüğünün ihlali, yalnızca özel kanunlara değil, aynı zamanda genel yaşam tecrübelerine dayalı olarak da değerlendirilebilir.
TCK m. 183 – Gürültüye Neden Olma Suçu
TCK m.183, toplumda sıkça karşılaşılan gürültü kirliliğini cezalandıran bir düzenlemedir.
- İlgili mevzuata aykırı olarak, başka bir kişinin sağlığına zarar vermeye elverişli gürültü çıkaran kişi, iki aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır.
- Bu suçun oluşabilmesi için gürültünün sağlık açısından zarar verme ihtimalinin bulunması gerekir.
Başlıca dayanak, Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği’dir. Bu yönetmelikte gürültü düzeyleri, sınır değerler ve önleme yöntemleri düzenlenmiştir.
TCK m. 184 – İmar Kirliliğine Neden Olma Suçu
TCK m.184, kaçak yapılaşmayla mücadele amacıyla düzenlenmiştir.
- Ruhsatsız veya ruhsata aykırı bina yapan veya yaptıran kişi, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
- Bu yapılara elektrik, su veya telefon bağlanmasına izin verenler de aynı şekilde cezalandırılır.
- Yapı kullanma izni olmayan binalarda sanayi faaliyetine izin veren kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile karşılaşır.
Suç, yalnızca belediye sınırları içinde ve özel imar rejimine tabi alanlarda uygulanır. Ancak failin, ruhsatsız yapıyı sonradan imar planına uygun hâle getirmesi durumunda dava açılmaz veya açılmış dava düşer.
İmar kirliliği, yalnızca estetik bir sorun değildir. Doğal yaşam alanlarının yok edilmesine, ekolojik dengenin bozulmasına ve canlıların yaşam şartlarının daralmasına yol açar. Bu nedenle, çevrenin korunması bakımından büyük önem taşır.
Çevreye Karşı Suçların Önemi
Çevreye karşı suçların cezalandırılması, gelecek nesillerin sağlıklı bir çevrede yaşama hakkının korunması açısından hayati öneme sahiptir. Çevre suçlarının temel özelliği, çoğunlukla telafisi imkânsız zararlar doğurabilmeleri ve tüm toplumu etkileyebilmeleridir. Bu nedenle hem bireylerin hem de kamu otoritelerinin bu suçlarla mücadelede duyarlı davranması gerekmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Çevreye karşı suçların şikâyete tabi olup olmadığı nedir?
Çevreye karşı suçların büyük kısmı resen soruşturulur. Yani mağdurun şikâyeti olmasa dahi savcılık bu suçları araştırır.
Çevreyi kirletme suçunda zararın gerçekleşmesi şart mı?
Hayır. Bu suç tehlike suçu olduğundan, zararın gerçekleşmesi gerekmez, zarar verme ihtimali yeterlidir.
Taksirle çevreyi kirletme ile kasten kirletme arasındaki fark nedir?
Kasten kirletmede fail, fiilini bilerek yapar. Taksirde ise kişi gerekli dikkat ve özeni göstermediğinden çevre kirlenmesine neden olur.
İmar kirliliği suçunda sonradan ruhsat alınırsa dava devam eder mi?
Hayır. Ruhsatsız yapılan yapı sonradan imar planına uygun hale getirilirse kamu davası açılmaz; açılmış dava düşer.
Gürültüye neden olma suçunda sınır değer nedir?
Sınır değerler, ilgili yönetmelikte desibel seviyeleriyle belirlenmiştir. Bu değerlerin aşılması hâlinde suç oluşabilir.
Tüzel kişiler çevre suçlarından sorumlu tutulabilir mi?
Evet. Özellikle atık ithali gibi suçlarda tüzel kişilere özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir.
Bir Yorum Yap